เหตุผลที่ “เซ็ตสึบุน” ปีนี้ที่ตรงกับวันที่ 2 ก.พ. ในรอบ 124 ปี และ “ทิศทางโชคดี” ปีนี้คือทิศไหน?

“เซ็ตสึบุน” (Setsubun : 節分) เป็นประเพณีแห่งการเริ่มต้นฤดูใบไม้ผลิของประเทศญี่ปุ่น ถ้าพูดถึงวันเซ็ตสึบุนหลายคนอาจนึกถึงภาพ “การปาถั่ว” เพื่อขับไล่ยักษ์และสิ่งชั่วร้ายออกไปจากบ้าน แต่ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา คนญี่ปุ่นก็เริ่มให้ความสำคัญกับ “เอะโฮมากิ” (Ehoumaki : 恵方巻) สัญลักษณ์อีกอย่างของเทศกาลเซ็ตสึบุนมากขึ้น

อย่างที่ทราบกันดีว่าวันเซ็ตสึบุนจะตรงกับ “วันที่ 3 กุมภาพันธ์ของทุกปี” แต่เซ็ตสึบุนประจำปีรัชศกเรวะที่ 3 หรือ ค.ศ. 2021 นี้ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์ ซึ่งถือว่ามาเร็วกว่าปีก่อน ๆ ในรอบ 124 ปีเลยก็ว่าได้ โดยในครั้งนี้ เราจะพาเพื่อน ๆ ไปหาคำตอบกันว่าเพราะเหตุใดเซ็ตสึบุนปีนี้จึงมาเร็วกว่าปีก่อนถึง 1 วัน? และในอนาคตจะมีวันเซ็ตสึบุนปีไหนที่คลาดเคลื่อนจากวันที่ 3 กุมภาพันธ์อีกหรือไม่? โดยอ้างอิงข้อมูลจากปฏิทินดาราศาสตร์โดยหอดูดาวแห่งชาติญี่ปุ่น (National Astronomical Observatory of Japan, NAOJ)

“เซ็ตสึบุน” ชื่อเรียกวันก่อนเข้าฤดูกาลที่เหลือเพียงหนึ่งเดียว?

อย่างที่เกริ่นไว้ตอนต้นว่าวันเซ็ตสึบุนในปีนี้ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์ ซึ่งต่างจากปีก่อน ๆ ที่ตรงกับวันที่ 3 กุมภาพันธ์ของทุกปี โดยวันเซ็ตสึบุนที่คลาดเคลื่อนตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์ครั้งล่าสุดคือในปี ค.ศ. 1897 (ปีเมจิที่ 30) หรือเมื่อ 124 ปีก่อนนั่นเอง!

ประเทศญี่ปุ่นจะนับฤดูกาลตามปฏิทินซัซเซ็ตสึ (雑節 : Zassetsu) ซึ่งประกอบด้วย “สารท” หรือ “ภาวะ” ทั้ง 24 ตามปฏิทินจีน หรือที่เรียกว่า “24 อุตุปักษ์” แบ่งเป็น 4 ฤดูกาลใหญ่ ๆ คือ ริชชุน (立春 : วันเริ่มฤดูใบไม้ผลิ), ริกกะ (立夏 : วันเริ่มฤดูร้อน), ริชชู (立秋 : วันเริ่มฤดูใบไม้ร่วง), และ ริตโต (立冬 : วันเริ่มฤดูหนาว) โดยนอกจากชื่อเรียก “วันเริ่มฤดูกาล” แล้ว มีการคาดการณ์ว่าในอดีตอาจมีการเรียกชื่อ “วันก่อนเริ่มฤดูกาล” อีกด้วย อย่างไรก็ตาม ในปัจจุบันมีเพียง “วันเซ็ตสึบุน” เท่านั้นที่เป็นชื่อเรียกบ่งชี้ถึงวันที่มีการเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศก่อนเข้าสู่ฤดูใบไม้ผลิอย่างเป็นทางการ

ซัซเซ็ตสึ (雑節 : Zassetsu) ถือเป็น “วันสำคัญ” ที่เป็นเอกลักษณ์เฉพาะของญี่ปุ่นที่เชื่อมโยงการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาลเข้ากับวัฒนธรรมและการใช้ชีวิตประจำวันของชาวญี่ปุ่นเอาไว้ด้วยกัน ซึ่งจะมีความแตกต่างจากปฏิทินจีนอย่าง “24 อุตุปักษ์” และ 5 ประเพณีที่ญี่ปุ่นสืบทอดมาจากจีน หรือที่เรียกว่า “โกะ เซคคุ” (五節句 : Gosekku) ตรงที่ซัซเซ็ตสึจะเน้นความสำคัญไปที่การทำเกษตรกรรมให้เข้ากับฤดูกาล จึงมีการกำหนดซัซเซ็ตสึไว้เพื่อเป็นบรรทัดฐานให้ทราบถึงช่วงเวลาเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศในแต่ละฤดู

สำหรับที่มาของวันเซ็ตสึบุนอย่างที่เรารู้จักกันทุกวันนี้นั้น มาจากวันริชชุน (立春) หนึ่งใน 24 อุตุปักษ์ตามปฏิทินสุริยคติ และนับเป็นวันซัซเซ็ตสึเดียวที่ยังคงเหลือบทบาทอยู่ในชีวิตประจำวันของคนญี่ปุ่น โดยวันริชชุนเป็นวันเริ่มฤดูใบไม้ผลิซึ่งอยู่ในช่วงวันปีใหม่ตามปฏิทินสุริยจันทรคติพอดี ซึ่งเมื่อมีการกำหนดวันริชชุนแล้ว วันก่อนหน้าริชชุนจะถูกกำหนดให้เป็นวัน “เซ็ตสึบุน” ไปโดยปริยาย ดังนั้น เซ็ตสึบุนจึงถือเป็นวันสำคัญที่บ่งบอกถึงการเข้าสู่ริชชุนที่ตรงกับปีใหม่ตามปฏิทินสุริยจันทรคติ รวมไปถึงนิมิตหมายแห่งการเริ่มต้นสิ่งใหม่ๆ อีกครั้ง

เพราะโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ไม่เท่ากับระยะเวลา 1 ปีเสมอไป

เรามาพูดถึงประเด็นที่ทำให้วันเซ็ตสึบุนมีความคลาดเคลื่อนกันบ้างดีกว่าค่ะ!

แม้ 1 ปีจะเท่ากับ 365 วันอย่างที่หลาย ๆ คนเข้าใจ ซึ่งใน 1 ปีก็จะเกิดการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาลที่เกิดจากโลกโคจรรอบดวงอาทิตย์ แต่ว่าความจริงแล้ว 1 ปีสุริยคติไม่ได้ตรงตาม 1 ปีในปฏิทินอย่างที่เราเข้าใจ โดยจะมีระยะเวลาราว 365.2422 วัน หรือเท่ากับ 365+6 ชั่วโมงโดยประมาณนั่นเอง

จำนวนเศษที่เหลือราว 6 ชั่วโมงนี้จะถูกสะสมไปเรื่อย ๆ ในแต่ละปี ในทุก 4 ปีกับอีก 6 ชั่วโมงจะรวมกันกลายเป็น 1 วัน และเมื่อมีวันเพิ่มมา 1 วันเราจะเรียกปีนั้นว่า ปีอธิกสุรทิน เพื่อให้ปีปฏิทินมีความสอดคล้องกับปีดาราศาสตร์หรือปีฤดูกาลนั่นเอง

ด้วยเหตุนี้ จึงทำให้วันวสันตวิษุวัตมีความคลาดเคลื่อนชั่วคราว จากเดิมที่เคยตรงกับวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ย้ายมาเป็นวันที่ 3 กุมภาพันธ์ในปี 2021 และส่งผลให้วันเซ็ตสึบุน ย้ายมาเป็นวันที่ 2 กุมภาพันธ์ด้วย

ในอดีตเคยมีปีที่วันเซ็ตสึบุนตรงกับวันที่ 4 กุมภาพันธ์ด้วย!

ปีที่วันเซ็ตสึบุนไม่ตรงกับวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ได้แก่

ปี ค.ศ. 1897 ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์
ปี ค.ศ. 1984 ตรงกับวันที่ 4 กุมภาพันธ์
ปี ค.ศ. 2021 และอีกทุก ๆ 4 ปี ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์
ปี ค.ศ. 2057 ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์
ปี ค.ศ. 2058 ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์

 

วันเริ่มฤดูใบไม้ผลิในประเทศญี่ปุ่นประจำปี 2021 ตรงกับวันที่ 3 กุมภาพันธ์ เวลา 23:59 น. ส่วนในปี 2022 (ปีเรวะที่ 4) จะตรงกับวันที่ 4 กุมภาพันธ์ ซึ่งจะทำให้วันเซ็ตสึบุนกลับมาตรงกับวันที่ 3 กุมภาพันธ์เช่นเดียวกับทุกปีที่ผ่านมา และจะเป็นเช่นนี้ไปจนถึงปี ค.ศ. 2024 (ปีเรวะที่ 6)

แต่เนื่องจากปี 2024 จะตรงกับปีอธิกสุรทิน จึงส่งผลให้วันเริ่มฤดูใบไม้ผลิในปีถัดไป 2025 (ปีเรวะที่ 7) จะตรงกับวันที่ 3 กุมภาพันธ์ ทำให้วันเซ็ตสึบุนในปีนั้นตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์อีกครั้งในรอบ 4 ปี และจะวนไปในลักษณะนี้ทุก ๆ 4 ปี

อย่างไรก็ตาม “ทิศทางโชคดี” ประจำวันเซ็ตสึบุนในปี 2021 นี้ ตรงกับ “ทิศที่อยู่ระหว่างทิศใต้กับทิศตะวันออกเฉียงใต้” (南南東 : Nannantou) ใครที่อยากเสริมดวงเอาฤกษ์เอาชัย อยากเปลี่ยนแปลงอะไรใหม่ ๆ ไปในทิศทางที่ดีเช่นเดียวกับวันเซ็ตสึบุนที่ตรงกับวันที่ 2 กุมภาพันธ์ในรอบ 124 ปี ก็เตรียมเอะโฮมากิไว้ให้พร้อม หันหน้าไปยังทิศทางโชคดี ตั้งจิตอธิษฐาน แล้วค่อย ๆ รับประทานเอะโฮมากิให้หมดในคำเดียวแบบห้ามตัด!

สรุปเนื้อหาจาก : weathernews