เคยสังเกตหรือไม่ว่าร้านอาหารญี่ปุ่นจะวางตะเกียบในแนวนอนเสมอ!?

เพื่อน ๆ ผู้อ่าน ANNGLE เคยสังเกตไหมคะว่าตามร้านอาหารญี่ปุ่น เวลาเสิร์ฟอาหาร ตะเกียบจะต้องวางในแนวนอนเสมอ จากประสบการณ์ของผู้เขียนเองที่ทำงานเกี่ยวกับนิตยสาร ผู้เขียนได้รับการกำกับมาจากคนญี่ปุ่นว่า เวลาจะถ่ายรูปอาหารญี่ปุ่น ต้องวางตะเกียบไว้ในแนวนอนเสมอ ซึ่งเป็นสิ่งที่ผู้เขียนไม่ได้คำนึงถึงมาก่อนเลยค่ะ พอมาสังเกตดี ๆ จึงรู้ว่า จริงด้วย! ตะเกียบจะวางอยู่ในแนวนอนเสมอเลย แต่ทำไมถึงเป็นอย่างนั้น เรามาหาคำตอบกันค่ะ

ต้นกำเนิดวัฒนธรรมการใช้ตะเกียบ

ตะเกียบนั้นถือกำเนิดขึ้นที่ประเทศจีน ศูนย์กลางของวัฒนธรรมในแถบเอเชีย ญี่ปุ่นเองก็ได้รับวัฒนธรรมหลาย ๆ อย่างจากจีน รวมถึงตะเกียบที่ได้เข้ามายังญี่ปุ่นเมื่อประมาณ 1,400 ปีที่แล้ว ว่ากันว่าคนที่ทำให้การใช้ตะเกียบแพร่หลายในญี่ปุ่นก็คือเจ้าชายโชโตกุ ซึ่งในสมัยนั้นได้ส่งคณะทูตไปยังประเทศจีน และได้ประทับใจกับวัฒนธรรมการใช้ตะเกียบเข้า

อันที่จริงแล้ว ก่อนหน้านั้นญี่ปุ่นก็มีการใช้ตะเกียบอยู่ก่อนแล้วค่ะ แต่เป็นตะเกียบแบบโอริบาชิ (折箸) ทำจากไม้ไผ่อันเดียว นำมาเหลาให้เรียวและดัดจนโค้งงอ ใช้สำหรับในพิธีกรรมทางศาสนาเท่านั้น ส่วนในการรับประทานอาหารทั่วไปก็ใช้มือนี่แหละค่ะ ในช่วงแรกเจ้าชายโชโตะกุเริ่มนำวัฒนธรรมการใช้ตะเกียบแบบจีนมาใช้ในพระราชสำนักก่อน จนประชาชนคนทั่วไปค่อยเริ่มใช้กันช่วงปลายยุคนารา

ลักษณะการวางตะเกียบที่เริ่มแตกต่างกัน

การวางตะเกียบในแนวนอนของญี่ปุ่นนั้นก็รับมาจากจีนเช่นกันค่ะ แต่ในปัจจุบันเราอาจจะไม่เห็นแบบนั้นแล้ว เพราะในภายหลังจีนได้เปลี่ยนมาวางแนวตั้งแทน

สาเหตุเชื่อว่ามาจากชนเผ่านักขี่ม้าทางตอนเหนือที่ทานอาหารจำพวกเนื้อเป็นหลัก ในช่วงยุคสงครามของจีนที่เผ่านักขี่ม้าทางตอนเหนือได้เข้ามาครองอำนาจ เวลาทานอาหารจำพวกเนื้อต้องใช้มีดในการรับประทาน หากวางมีดในแนวนอนแบบธรรมเนียมการวางตะเกียบของจีนก็จะทำให้ใช้ยากและอันตราย ด้วยเหตุนี้ จีนจึงมีการเปลี่ยนมาวางในแนวตั้งแทน ตะเกียบจึงเปลี่ยนมาวางในแนวตั้งด้วยเช่นกัน ถึงแม้ว่าหลังจากนั้นจะไม่ได้ใช้มีดเป็นหลักแล้ว แต่ธรรมเนียมการวางตะเกียบในแนวตั้งก็ยังไม่เปลี่ยนแปลง

แต่ที่ญี่ปุ่นไม่ได้มีการเปลี่ยนแปลงอะไรเป็นพิเศษ การวางในแนวนอนจึงยังคงเดิมเรื่อยมา

ความหมายที่ซ่อนอยู่ในการวางตะเกียบในแนวนอน ?

นอกจากนี้ การวางตะเกียบในแนวนอนของญี่ปุ่นยังมีอีกสองความหมายที่ซ่อนอยู่ด้วยค่ะ อย่างแรกคือ ความเป็นเขตแดนกั้นโลกมนุษย์กับพื้นที่อันศักดิ์สิทธิ์

ตั้งแต่สมัยก่อนคนญี่ปุ่นเชื่อว่า สรรพสิ่งต่าง ๆ ในธรรมชาติมีพระเจ้าสถิตอยู่ และยังมีคำกล่าวที่ว่า “ในข้าว 1 เม็ด ก็มีพระเจ้า 7 องค์สถิตอยู่” อาหารจึงเป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์ เป็นเหมือนพรจากโลกธรรมชาติ การวางตะเกียบในแนวนอนจึงเป็นการกั้นระหว่างโลกมนุษย์กับอีกโลกหนึ่งซึ่งเป็นพื้นที่อันศักดิ์สิทธิ์เอาไว้นั่นเอง

ส่วนอีกทฤษฎีหนึ่งกล่าวว่า การวางตะเกียบในแนวตั้งเป็นการชี้ปลายแหลมไปยังผู้ที่ร่วมโต๊ะอาหารด้วย เป็นเรื่องที่เสียมารยาท จึงต้องวางในแนวนอน แต่ไม่ว่าจะเหตุผลไหนก็เป็นการเคารพอาหารและเคารพอีกฝ่ายทั้งนั้นเลยว่าไหมคะ

ตะเกียบเหมือนกัน แต่แตกต่างกัน

นอกจากความต่างในเรื่องการวางแล้ว ลักษณะตะเกียบก็แตกต่างกันค่ะ ที่จีนไม่ใช้แค่ตะเกียบอย่างเดียว แต่ยังใช้ช้อนควบคู่ไปด้วย ใช้ช้อนตักข้าวและซุป และใช้ตะเกียบตักกับข้าว ตัดแบ่งอาหาร ลักษณะของตะเกียบจึงยาว และปลายไม่แหลม

ต่างกับที่ญี่ปุ่นที่แทบจะใช้ตะเกียบคีบทุกอย่าง ลักษณะของตะเกียบจะสั้นกว่า เพราะส่วนใหญ่จะกินแยกกัน ในเซ็ตของตัวเอง และมีปลายแหลมเพื่อสะดวกในงานละเอียดไม่ว่าจะเป็นการคีบข้าว หรือคีบเนื้อปลาต่าง ๆ

ถึงแม้จะเป็นตะเกียบเหมือนกัน แต่แต่ละที่ก็นำไปปรับใช้ไม่เหมือนกันเลยจริงไหมคะ เรื่องการวางตะเกียบอาจจะไม่ถึงกับเป็นข้อห้ามทำเด็ดขาดอะไรเท่าไหร่ ถือว่าเป็นเกร็ดความรู้ของวัฒนธรรมเล็ก ๆ น้อย ๆ มาฝากกันละกันนะคะ

 

View this post on Instagram

 

A post shared by なだ万 (@nadaman_official)

สรุปเนื้อหาจาก allabout, excite