จะรีบไปไหนๆ! มารู้จักรูปปั้นหิน”จิโซ”กันก่อน!

Last updated:

ทุกคนเคยเห็นรูปปั้นหินคล้ายเณรน้อยตามวัดหรือตามที่ต่างๆ ทั่วญี่ปุ่นบ้างมั้ยคะ? รูปปั้นนั้นคือ “จิโซ” นั่นเอง ในช่วงฤดูหนาวเราจะเห็นจิโซในวินเตอร์คอลเลคชั่นที่มีพร็อพเป็นหมวกและผ้าพันคอสีแดงไว้กันหนาว ตำนานความเชื่อของจิโซมีหลากหลายตามชุดความเชื่อที่เข้ามาในญี่ปุ่นตามแต่ละช่วงเวลา แต่ที่รู้จักกันดีน่าจะเป็นความเชื่อที่ว่า จิโซคือพระผู้คุ้มครองเด็กเล็กหรือผู้คุ้มครองการเดินทาง ในบทความนี้จะพูดถึงจิโซตามความเชื่อของพุทธศาสนาที่ได้รับอิทธิพลมาจากจีนค่ะ

“จิโซ”รูปปั้นหินเณรน้อย

ตามความเชื่อของพุทธศาสนาที่รับมาจากจีนนั้น จิโซ (地蔵) เป็นพระโพธิสัตว์ที่มีความเมตตากว้างใหญ่เท่าแผ่นดิน นามในภาษาสันสกฤตแปลได้ว่า “ครรภ์แห่งแผ่นดิน” หรือ “พระกษิติครรภ์โพธิสัตว์” ในศาสนาพุทธนิกายมหายาน เชื่อกันว่าระหว่างที่พระศรีอริยเมตไตรยยังไม่ได้ลงมาตรัสรู้ จิโซจะช่วยเหลือมนุษย์ที่ต้องทุกข์ทรมานอยู่ในสังสารวัฏหกภพภูมิ ได้แก่ นรกภูมิ, เปรตวิสัยภูมิ, ดิรัจฉานภูมิ, อสุรกายภูมิ, มนุสสภูมิ และเทวภูมิ จึงถือได้ว่าเป็นพระโพธิสัตว์แห่งผู้ทุกข์ยากในอบายภูมิ เช่นเดียวกับการเป็นผู้คุ้มครองเด็กทั้งหลายตามความเชื่อพื้นบ้านของญี่ปุ่น

ความเชื่อเรื่องนรกสวรรค์เข้ามาอิทธิพลในญี่ปุ่นอย่างมากตั้งแต่สมัยเฮอัน (ค.ศ. 794 – 1185) เป็นต้นมา ทำให้ความศรัทธาของชาวบ้านที่มีต่อจิโซเพิ่มขึ้นตามไปด้วย เพราะเชื่อว่าจิโซคือผู้ที่ช่วยชี้ทางให้พ้นทุกข์ จึงมักตั้งรูปปั้นจิโซหกตนไว้บริเวณรอบนอกของหมู่บ้าน ตามความเชื่อที่ว่าจิโซจะมาแบกรับความทุกข์ทรมานในสังสารวัฏทั้งหกภพภูมิแทนมนุษย์

 

View this post on Instagram

 

A post shared by 石仏散歩 (@meet_ur_jizo)

“โดโซจิน” เทพปัดเป่าโรคภัยไข้เจ็บ

นอกจากจิโซแล้วก็ยังมีเทพอีกองค์ที่อยากแนะนำให้รู้จักนั่นก็คือ “โดโซจิน” (道祖神) เทพผู้ช่วยป้องกันโรคภัยไข้เจ็บ บ้างก็เรียกว่า “ไซโนะคามิ” (塞の神) ในอดีตถนนและการคมนาคมยังไม่ได้รับการพัฒนา ทำให้คนส่วนใหญ่เกิดและตายในหมู่บ้านของตนเอง การแพร่ระบาดของโรคก็จำกัดอยู่ในพื้นที่ แต่อย่างไรก็ตามความเจ็บปวดมักจะมาพร้อมกับนักแสดงพเนจรและนกอพยพ ดังนั้นโดโซจินจึงเข้ามารับหน้าที่ป้องกันโรคภัยไข้เจ็บจากภายนอกหมู่บ้าน โดโซจินมีลักษณะค่อนข้างหลากหลาย เช่น รูปคนคู่ชายหญิงที่สื่อถึงการสมรส หรือรูปอวัยวะเพศที่สื่อถึงการให้กำเนิด

 

View this post on Instagram

 

A post shared by ムリドン (@muridon58)

นอกจากนี้จิโซยังเป็นผู้คุ้มครองวิญญาณเด็กที่เสียชีวิตอีกด้วย ในญี่ปุ่นจะมีพิธีที่เรียกว่า “มิซุโกะคุโย” (水子供養) หรือการทำบุญให้วิญญาณเด็กที่เสียชีวิตจากการแท้งทั้งโดยเจตนาและไม่เจตนา โดยจะถวายขนม ตุ๊กตา และการบูชารูปปั้นจิโซที่จะมีลักษณะท่าทางที่ต่างจากรูปปั้นจิโซทั่วไป เช่น ถือไม้เท้า พนมมือ หรือกำลังอุ้มเด็ก ความเชื่อชุดนี้ไม่ได้อิงตามหลักพุทธศาสนา โดยมองว่าการทำแท้งเป็นการคุมกำเนิดในรูปแบบหนึ่ง วิญญาณของเด็กที่เสียชีวิตโดยตั้งใจหรือไม่ได้ตั้งใจจะไม่กลับมาหลอกหลอนหรืออาฆาตพ่อแม่ ดังนั้นการทำพิธี “มิซุโกะคุโย” จึงเป็นการปลอบประโลมหัวอกพ่อแม่ที่ต้องสูญเสียลูกไปทั้งโดยตั้งใจหรือไม่ตั้งใจก็ตาม

ทั้งจิโซและ

โดโซจินต่างเป็นที่รักและเคารพบูชาของชาวบ้าน จึงเกิดความเชื่อต่างๆ ที่ปรากฏให้เห็นตามตำนานและนิทานปรัมปราต่างๆ เช่น คุณตาหมวกสานกับรูปปั้นหินจิโซ จิโซและโดโซจินช่วยปกป้องหมู่บ้านจากภัยพิบัติที่มาจากภายนอก และเป็นเทพผู้พิทักษ์การเดินทางเหมือนกัน แต่ต่างกันที่บุคคลิกภายนอก ไปญี่ปุ่นคราวหน้าถ้าเจอรูปปั้นหินตามทาง อย่าลืมลองสังเกตดูนะคะ

สรุปจาก : Homes