แช่น้ำกับส้มยูสุและกินฟักทอง ธรรมเนียมน่าสนใจของญี่ปุ่นในวันเหมายัน

ใครที่ตามข่าวก็คงจะพอทราบใช่ไหมคะว่าเมื่อวันที่ 22 ธันวาคมที่ผ่านมาเป็นวันเหมายัน ซึ่งเป็นวันที่กลางคืนยาวนานที่สุดของปี!

วันเหมายัน ภาษาญี่ปุ่นจะเรียกว่า 冬至 (とうじ : touji) ในประเทศจีนและญี่ปุ่นเชื่อกันว่าเป็นวันที่จะมีโชคดีเพิ่มขึ้น ดวงดีขึ้น แม้กระทั่งในยุโรปโบราณก็มีเทศกาลเฉลิมฉลองวันเหมายันเช่นกัน ถือเป็นวันพิเศษตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เมื่อพูดถึงวันเหมายันในญี่ปุ่นก็ต้องนึกถึง 2 สิ่งคือ ゆず湯 (ゆずば : yuzuba) การแช่น้ำกับส้มยูสุ และ かぼちゃ (kabocha) ฟักทอง ที่ถือเป็นธรรมเนียมสืบต่อกันมา แล้วทั้ง 2 สิ่งนี้มีความหมายอย่างไรกันนะ ?

ゆず湯 การแช่น้ำกับส้มยูสุ

การแช่น้ำกับส้มยูสุ เป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้สำหรับวันเหมายัน มีทฤษฎีกล่าวว่า คำว่า ゆず (yuzu) คล้ายกับ 融通 (ゆうづう : yuuduu) ที่แปลว่ายืดหยุ่น และคำว่า 冬至 (touji) ออกเสียงเหมือนกับ 湯治 (とうじ : touji) ที่แปลว่าการรักษาโรคด้วยการอาบน้ำแร่ ความนิยมในการแช่น้ำกับส้มยูสุว่ากันว่าเริ่มมาจากที่อาบน้ำสาธารณะในสมัยเอโดะ

เนื่องจากต้นยูสุมีอายุยืนยาวและแข็งแรง อยู่ทน อยู่นาน จึงเกิดเป็นความเชื่อว่าการแช่น้ำกับส้มยูสุเป็นธรรมเนียมที่เป็นการอธิษฐานขอให้ชีวิตปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ และแน่นอนว่าไม่ได้เป็นเพียงแค่การเล่นคำและอิมเมจที่ดีเท่านั้น แต่การแช่น้ำกับส้มยูสุยังมีเอฟเฟกต์ที่เกิดประโยชน์ต่อร่างกายจริง ๆ ด้วย เพราะผลส้มยูสุจะช่วยกระตุ้นการไหลเวียนของเลือด บรรเทาอาการหนาวสั่นง่าย ป้องกันโรคหวัด แถมกรดซิตริกและวิตามินซียังช่วยให้ผิวสวย กลิ่นที่สดชื่นยังช่วยให้ผ่อนคลายได้อย่างยอดเยี่ยม

かぼちゃ ฟักทอง

ทำไมการทานฟักทองถึงดีในช่วงวันเหมายัน ? ฟักทองเป็นพืชที่สามารถเก็บเกี่ยวได้ตั้งแต่ฤดูร้อนถึงต้นฤดูใบไม้ร่วง และเก็บไว้ได้ประมาณ 2 ถึง 3 เดือน เมื่อถึงฤดูหนาวก็เริ่มสุกได้ที่ กินได้อย่างเอร็ดอร่อย ฟักทองอุดมไปด้วยวิตามินบีและเบต้าแคโรทีนที่มีประสิทธิภาพในการป้องกันโรคหวัด มีใยอาหารมาก และช่วยในการชะลอวัย

มีความเชื่อที่บอกเล่ากันต่อมาว่าในวันเหมายัน ให้ทานอาหารที่ชื่อมีตัว ん (n) แล้วจะดี ซึ่งอาหาร 7 ชนิดที่นิยมทานกันในวันเหมายันแถมในชื่อมีตัว ん ถึง 2 ตัว ก็คือ にんじん (ninjin) แครอท, れんこん (renkon) รากบัว, ぎんなん (ginnan) แปะก๊วย, きんかん (kinkan) ส้มคินคัง, かんてん (kanten) วุ้นคันเตน, うどん (うんどん) (undon) อุด้ง และสุดท้าย かぼちゃ (kabocha) ฟักทอง บางคนอาจจะสงสัยว่าทำไมถึงมีฟักทองทั้งที่ชื่อไม่มีตัว ん เพราะหากเขียนเป็นคันจิว่า 南瓜 จะอ่านได้อีกอย่างว่า きんなん (kinnan) มี ん 2 ตัวเหมือนกันนั่นเอง

แม้ว่าอาหารที่เป็นตัวแทนของวันเหมายันคือส้มยูสุกับฟักทอง แต่ในบางท้องที่ก็มีธรรมเนียมในการทานอาหารชนิดอื่นอย่างข้าวต้มหัวบุกหรือข้าวต้มถั่วแดง ซึ่งเป็นเมนูที่ช่วยให้ร่างกายอบอุ่นและควรทานในตอนเช้า นอกจากเรื่องอาหารแล้ว ยังมีอีกความเชื่อที่เล่าต่อกันมาคือ ถ้าอากาศดีในวันเหมายัน ปีหน้าจะเก็บเกี่ยวผลผลิตได้ดี

ในยุคสมัยก่อนที่หาอาหารทานได้ไม่ง่ายเหมือนในปัจจุบัน คนเราก็ต้องสรรหาของง่าย ๆ ที่มีตามธรรมชาติมารับหระทานเพื่อรักษาร่างกายให้แข็งแรง ดู ๆ แล้วอาจจะมีประโยชน์มากกว่าอาหารสมัยนี้ก็ได้นะคะ ^^

สรุปเนื้อหาจาก mag.japaaan