ไขข้อสงสัย มหาวิทยาลัยในการ์ตูนญี่ปุ่นมีจริงหรือไม่?

anime universtiy cover

หลาย ๆ ท่านที่กำลังอ่านคอลัมน์นี้อยู่ คงคุ้นเคยกับการ์ตูนญี่ปุ่นเป็นอย่างดี ไม่ว่าจะเป็นหนังสือการ์ตูนแบบมังงะ หรือจะเป็นภาพเคลื่อนไหวแบบอนิเมชั่น (หรือ อนิเมะ) เคยสงสัยไหมว่าชื่อมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ในการ์ตูนญี่ปุ่นหลายเรื่องนั้นมีจริงหรือไม่? วันนี้เลยจะพูดเรื่องมหาวิทยาลัยในการ์ตูนญี่ปุ่นกัน

“โทได” มหาวิทยาลัยโลกอนิเมะที่ได้แรงบันดาลใจจาก “มหาวิทยาลัยโตเกียว”

anime university 1
มหาวิทยาลัยโท-โอ-ไดงะกุ (東応大学) ใน Death Note

อย่างที่ทราบกันดีว่ามหาวิทยาลัยที่เก่าแก่ที่สุดและมีชื่อเสียงที่สุดในญี่ปุ่น คือมหาวิทยาลัยโตเกียว ซึ่งในภาษาญี่ปุ่นออกเสียงว่า “โท-คโย-ไดงะกุ (東京大学)” จึงเรียกย่อว่า “โทได” ดังนั้นการ์ตูนญี่ปุ่นหลายเรื่องจึงใช้คำว่า “โทได” ในการระบุว่าเป็นมหาวิทยาลัยอันดับหนึ่ง แต่ว่าหลายเรื่องมีการแปลงชื่อเล็กน้อย

อย่างเช่นในเรื่อง Death Note พระเอกก็เรียนที่ “โทได” แต่เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาทางกฎหมายใด ๆ ที่อาจเกิดขึ้น ผู้แต่งจึงให้ชื่อว่า โทได ใน Death Note มาจากชื่อเต็มคือ “โท-โอ-ไดงะกุ (東応大学)” แทน ว่าฉันแต่งชื่อนี้ขึ้นมาเอง ไม่ได้ละเมิดใครนะท่าน อักษรคำว่า “โท (東)” มาจากอักษรโทของมหาวิทยาลัยโตเกียวของจริง ในขณะที่อักษรคำว่า “โอ (応)” นั้นขอสันนิษฐานเองว่ามาจากอักษร “โอ” ของมหาวิทยาลัยเคโอ หรือ “เคโอ-ไดงะกุ (慶応大学)” ซึ่งที่จริงแล้วมีชื่อเต็มและเขียนด้วยอักษรแบบเก่าว่า “เคโอ-กิจุกุ-ไดงะกุ (慶應義塾大学)” ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยเอกชนที่เก่าแก่ที่สุดในประเทศญี่ปุ่น (อักษร “โอ” จริง ๆ ของเคโอต้องใช้ตัว 應 แต่คนญี่ปุ่นจำนวนไม่น้อยใช้อักษรที่ง่ายกว่าคืออักษร 応 แทน เนื่องจากตัว 應 นั้นเป็นอักษรที่อยู่นอกเหนือจากรายนามตัวอักษรที่กระทรวงศึกษาธิการประกาศว่าเป็นอักษรประมาณ 2,000 ตัวที่นิยมใช้ในชีวิตประจำวัน ในระบบการศึกษาหรือสื่อมวลชนจึงหลีกเลี่ยงไม่ใช้อักษรนอกเหนือจาก 2,000 ตัวนั้น)

อย่างไรก็ตามยังมีการ์ตูนบางเรื่องย่อยิ่งกว่านั้นอีกอย่างเช่นเรื่อง “หัตถ์เทวดา เทรุ” ที่เรียกมหาวิทยาลัยดังว่า “มหาวิทยาลัย T” คือย่อคำว่ามหาวิทยาลัย Tokyo ให้เหลือแค่ตัว T เท่านั้นก็มี

“มหาวิทยาลัยเทโตะ” มหาวิทยาลัยจากญี่ปุ่นก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง

ยังมีการ์ตูนอีกบางเรื่องที่ใช้ชื่อมหาวิทยาลัยแบบก่อนสงครามโลกครั้งที่สอง มาตั้งเป็นชื่อสมมุติให้โลกการ์ตูนที่ตัวเองสร้างขึ้น เช่นเรื่อง Super Doctor K ที่ตัวละครเอกเรียนจบคณะแพทย์จาก “มหาวิทยาลัยเทโตะ (帝都大学)” ซึ่งอักษรตัว “เท (帝)” นั้นมีความหมายแฝงถึงจักรวรรดิญี่ปุ่นก่อนสงครามโลกครั้งที่สองเพราะใช้เรียก “มหาวิทยาลัยหลวง 9 แห่ง (帝国大学)” คือ

1) the University of Tokyo (東京大学) เฉพาะมหาวิทยาลัยโตเกียว เวลาแปลเป็นอังกฤษ จะเอาคำว่า the University ขึ้นก่อน

2) Kyoto University (京都大学)

3) Tohoku University (東北大学)

4) Kyushu University (九州大学)

5) Hokkaido University (北海道大学)

6) Osaka University (大阪大学)

7) Nagoya University (名古屋大学)

8) Taihoku Imperial University (台北帝国大学) ซึ่งปัจจุบันถูกยุบและสถาปนาขึ้นใหม่เป็น National Taiwan University (国立台湾大学) ในไต้หวัน

9) Keijō Imperial University (京城帝国大学) ซึ่งปัจจุบันถูกยุบ และผนวกเข้ากับ Seoul National University (서울大學校) ในเกาหลีใต้

ซึ่งมหาวิทยาลัยในหมายเลข 8) และหมายเลข 9) นั้นยังเป็นประเด็นอ่อนไหวในด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ในหลายครั้งหรือในบางตำราก็จะบอกว่า มหาวิทยาลัยหลวงของญี่ปุ่นมีเพียง 7 แห่งในประเทศญี่ปุ่นเท่านั้น ก็มี

ชื่อ “มหาวิทยาลัยเทโตะ (帝都大学)” ในโลกการ์ตูน (รวมทั้งซีรีย์และภาพยนตร์ญี่ปุ่นหลายเรื่องก็นิยมนำชื่อนี้มาเป็นชื่อสมมุติของมหาวิทยาลัยดัง) จึงนำอักษร “เท (帝)” ในยุคเก่า มาผนวกกับอักษร “โตะ (都)” ซึ่งแปลว่า “เมืองหลวง” ชื่อมหาวิทยาลัยเทโตะจึงแปลว่า มหาวิทยาลัยหลวงที่อยู่ในกรุงโตเกียวซึ่งเป็นเมืองหลวง = บอกใบ้ว่าหมายถึงมหาวิทยาลัยโตเกียวนั่นแหละ แต่ไม่กล้าใช้ชื่อโทไดจริง ๆ แค่นั้นเอง

“โระกุได” มหาวิทยาลัยโลกอนิเมะที่มาจาก 6 มหาวิทยาลัยแห่งกรุงโตเกียว

anime university 2 waseda
Waseda University หนึ่งในมหาวิทยาลัยกลุ่มโรคุได

ชื่อมหาวิทยาลัยสมมุติอื่น ๆ ที่มีหลายเรื่องนิยมใช้ อย่างเช่น โระกุได (六大) ซึ่งในโลกแห่งความเป็นจริงหมายถึงมหาวิทยาลัยที่ใหญ่ที่สุด 6 แห่งของกรุงโตเกียวคือ the University of Tokyo, Keio University, Waseda University, Hosei University, Meiji University และ Rikkyo University (มหาวิทยาลัยของพระเอกเรื่อง “ข้างหลังภาพ”) เพื่อไม่ระบุว่าจริง ๆ ตัวละครเรียนที่ไหนกันแน่ เอาเป็นว่าเรียน 1 ใน 6 แห่งนี่แหละ ผู้อ่านไปจินตนาการกันเองนะจ๊ะ แบบนี้

“โซเคได” มหาวิทยาลัยที่รวมสองมหาวิทยาลัยชื่อดังในชื่อเดียว

และบางคนก็สมมุติว่า โซเคได (早慶大) ซึ่งในโลกแห่งความเป็นจริงหมายถึง Waseda University (早稲田大学) และ Keio University (慶應義塾大学) จึงเอาอักษรตัวแรกของ “วะ (早: อ่านเป็นอีกเสียงว่า โซ)” มาบวกกับอักษร “เค(慶)” เวลาที่ตัวละครคุยกัน หรือแม้แต่ในโลกแห่งความเป็นจริง ถ้ามีใครบอกว่า “เรียนอยู่ที่มหาวิทยาลัยโซเค” ก็แปลว่า “ฉันเรียนอยู่ที่ ถ้าไม่วะเซะดะ ก็เคโอ ไปเดาเอาเองแล้วกัน” แบบนี้

ศิลปินผู้สร้างสรรค์การ์ตูนญี่ปุ่นนั้น แม้จะใช้จินตนาการต่าง ๆ ในการสร้างผลงาน แต่ก็ไม่ได้เป็นจินตนาการจากความว่างเปล่า แต่อาศัยความรู้รอบตัวจากประวัติศาสตร์ สังคม วัฒนธรรม และวรรณกรรมต่าง ๆ ที่ตัวเองอ่าน และนำมาใช้เป็นแรงบันดาลใจในการแต่งเรื่อง การค้นหาสารที่ซ่อนไว้ในการ์ตูนเรื่องต่าง ๆ ของญี่ปุ่นจึงน่าสนุกมาก (หรือเปล่า!?) ถ้าใครเข้าใจภาษาและวัฒนธรรมญี่ปุ่นสักหน่อย จะทำให้เสพสื่อการ์ตูนรวมทั้งซีรีย์และภาพยนตร์ญี่ปุ่นได้อย่างมีรสชาติมากขึ้น และได้ความรู้สนุก ๆ เพิ่มมากขึ้นด้วย

เกี่ยวกับผู้เขียน

writer weerayut

วีรยุทธ พจน์เสถียรกุล เป็นคนไทยเพียงไม่กี่คนที่เคยศึกษาที่มหาวิทยาลัยในประเทศญี่ปุ่นมาแล้วถึง 4 แห่ง โดยเคยได้รับทุนแลกเปลี่ยนระหว่างที่ว่าการจังหวัด Okinawa และจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยไปศึกษาที่ The University of the Ryukyus รวมทั้งเคยได้รับทุนรัฐบาลญี่ปุ่นแบบสอบผ่านสถานทูตญี่ปุ่นประจำประเทศไทยไปศึกษาที่ 1) Tokyo University of Foreign Studies / 2) International Christian University / และ 3) Keio University มีประสบการณ์ทำงานที่หลากหลาย เคยเป็นผู้สื่อข่าวและผู้ผลิตรายการโทรทัศน์ให้บริษัท Nippon Production Service (บริษัทในเครือสถานีโทรทัศน์ NHK) / เป็นผู้สอนภาษาไทยที่สถาบันภาษาไทยหลายแห่งในโตเกียว / เป็นผู้เชี่ยวชาญภาษาไทยสำหรับชาวต่างชาติที่สมาคมส่งเสริมเทคโนโลยี (ไทย-ญี่ปุ่น) / เป็นที่ปรึกษาด้านธุรกิจและการตลาดให้บริษัท Corporate Directions Inc. ของประเทศญี่ปุ่น / เป็นผู้ก่อตั้งสาขาภาษาญี่ปุ่นธุรกิจของคณะศิลปศาสตร์ สถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ / เป็นผู้อำนวยการบริษัท AIRA Capital และเป็นทีมงานก่อตั้งบริษัท AIRA and AIFUL รวมทั้งบัตรกดเงินสด A-Money / เป็นที่ปรึกษาด้านทรัพยากรมนุษย์ของบริษัท TOYO Business Service / เป็นที่ปรึกษาด้านทรัพยากรมนุษย์ของบริษัท JECC ประเทศญี่ปุ่น / มีประสบการณ์สอนในมหาวิทยาลัยมากกว่า 10 แห่งในประเทศไทย / เป็นที่ปรึกษาและจัดฝึกอบรมให้องค์กรหลายแห่ง

ปัจจุบันเป็นนักวิชาการอิสระ / วิทยากรอิสระ / และที่ปรึกษาด้านทรัพยากรมนุษย์ รวมทั้งเขียนคอลัมน์ให้ธนาคารไทยพาณิชย์ / เขียนคอลัมน์ให้ The PEOPLE Online Magazine / เขียนคอลัมน์ให้ Marumura / แล้วก็เขียนคอลัมน์ให้ Anngle แห่งนี้ ยังคงใฝ่เรียนรู้สิ่งใหม่ต่าง ๆ อยู่เสมอแม้ว่าจะมีปริญญา 7 ใบแล้วก็ตาม