ซันชิน เครื่องดนตรีที่บรรเลงท่วงทำนองของโอกินาว่า

ถ้าเดินตามถนนคกคุไซโดริหรือตามสถานที่ท่องเที่ยวต่างๆ ของโอกินาว่า หลายคนน่าจะได้ยินเสียง “ซันชิน (三線)” เครื่องดนตรีพื้นเมืองของโอกินาว่าคลออยู่ในบรรยากาศ ซึ่งทำนองที่ขึ้นๆ ลงๆ ชวนให้นึกถึงภาพคลื่นทะเลก็ชวนติดหูอยู่ไม่น้อย แต่นอกจากนี้ ซันชินยังเป็นเครื่องดนตรีที่สามารถแทนวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ของโอกินาว่าอีกด้วย ว่าแล้วก็เตรียมหูฟังให้พร้อม แล้วให้ซันชินเล่าเรื่องโอกินาว่าให้เราฟังกัน

ซันชิน เครื่องดนตรีที่อยู่คู่โอกินาว่า

ซันชินเป็นเครื่องดนตรีที่มีมาตั้งแต่ศตวรรษที่ 14 โดยมีต้นกำเนิดจากจีน และแพร่หลายมายังอาณาจักรริวกิวซึ่งค้าขายกับจีน แล้วจึงถูกส่งต่อไปยังญี่ปุ่นในรูปแบบของชามิเซน (三味線) ที่เรารู้จัก ด้วยความที่ซันชินเป็นต้นแบบของชามิเซน จึงมีบางครั้งที่ซันชินถูกเรียกรวบไปว่าชามิเซนด้วยก็มี

แม้แรกเริ่มซันชินจะเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้เฉพาะในราชสำนัก แต่ต่อมาซันชินก็เป็นที่แพร่หลายในหมู่ชาวบ้านทั่วไป โดยนอกจากใช้ร้องเพลงบวงสรวงเทพในพิธีกรรมแล้ว ซันชินยังเป็นเครื่องดนตรีที่ใช้ร้องเพลงปลอบยามเศร้า และเป็นสิ่งที่ขาดไม่ได้ในงานรวมญาติมิตรหรือเวลาสังสรรค์

เช่นในอดีต หนุ่มสาวชาวริวกิวมักจะมารวมกันในวง “โมอาชิบิ (毛遊び)” หลังทำงานไร่ เพื่อพักผ่อนและสังสรรค์ รวมถึงบางครั้งอาจจะได้เจอคนที่ถูกใจด้วย โดยในวงอาชิบิที่ทุกคนจะมานั่งกิน คุย และเต้นรำกันนั้น จะต้องมีคนหนึ่งในวงที่ทำหน้าที่ดีดซันชินสร้างบรรยากาศเสมอ และแน่นอน คนที่ดีดซันชินจะไม่ได้มีเวลาไปคุยเล่นอะไรกับใครเพราะต้องคอยดีดเพลงให้เพื่อนๆ สนุกตลอดเวลา ที่น่าเศร้าก็คือ บางคนอาจจะทำหน้าที่ดีดซันชินมาตลอดเลยไม่ได้ไปหาคู่อย่างคนอื่นเขาจนตัวเองแก่เป็นลุงก็มี

ซันชินทำจากอะไรบ้าง?

เดิมทีตัวซันชินจะทำจากเนื้อไม้ตะโกโอกินาว่าที่มีความทนทานและเป็นที่ต้องการอย่างมากแม้ในปัจจุบัน โดยเนื้อไม้ตะโกที่ใช้มักมาจากต้นตะโกที่มีอายุมากกว่าร้อยปี เพื่อให้ไม้ต้นหนึ่งมีเนื้อมากพอที่จะทำซันชินได้หลายๆ เครื่อง อีกชิ้นส่วนสำคัญของซันชินคือส่วนโด (胴) ที่ขึงด้วยหนังงูเหลือมพม่าหรือเวียตนาม ซึ่งจะนิยมใช้หนังงูเหลือมแก่มากกว่างูที่ยังเด็ก และนอกจากนี้ ความไพเราะของซันชินจะขึ้นอยู่กับว่าใช้หนังส่วนไหนของงูด้วย แต่เพราะงูเหลือมเป็นสัตว์ใกล้สูญพันธุ์และซันชินที่ทำจากหนังงูเหลือมจะมีกลิ่นเหม็นจากน้ำมันในหนังงูอีกทั้งยังดูแลยาก ซันชินในปัจจุบันจึงนิยมใช้ผ้าใบที่พิมพ์ลายงูเหลือมแทน

sanshin

เครื่องดนตรีที่อยู่คู่โอกินาว่าในเวลาที่มืดมิด

นอกจากเครื่องซันชินที่เห็นขายทั่วแหล่งท่องเที่ยวแล้ว ถ้าสังเกตดูเราจะเห็นซันชินที่ทำจากกระป๋องวางขายอยู่ด้วย ดูเผินๆ แล้วอาจจะเหมือนซันชินของเล่นเด็ก แต่จริงๆ แล้วซันชินที่ทำจากกระป๋องหรือ “คันคาระซันชิน (カンカラ三線)” กำเนิดขึ้นในช่วงเวลาที่มืดมิดที่สุดของโอกินาว่า โดยหลังสงครามโลกครั้งที่สอง ชาวโอกินาว่าที่เหลือรอดจากยุทธการโอกินาว่าถูกกักตัวอยู่ในค่ายของทหารอเมริกา ชาวโอกินาว่าที่เผชิญกับความโหดร้ายของสงครามและถูกกักตัวไว้ในค่ายโดยไม่สามารถกลับบ้านของตัวเองได้นั้น ได้ใช้กระป๋องเปล่าในค่ายและไม้จากเตียงในค่ายมาทำซันชินขึ้นเพื่อร้องเพลงปลอบตัวเองและชาวโอกินาว่าด้วยกันจนผ่านช่วงเวลานี้มาได้

kankarasanshin
ซันชินทำจากกระป๋องที่หาซื้อได้ตามย่านร้านค้าทั่วไป

ลองมาฟังเสียงซันชินกัน!

ในเมื่อเราทำความรู้จักกับซันชินแล้ว เราลองมาฟังเสียงซันชินกัน

หลายคนน่าจะเคยฟังซันชินจากเพลง Umi no Koe (海の声) เวอร์ชั่นโฆษณา au ซึ่งโคฟเวอร์มาจากเพลงของวง BEGIN วงดนตรีชื่อดังของโอกินาว่า

แต่ถ้าอยากฟังเสียงเพลงซันชินแบบคลาสสิก ช่อง Yuna Tida ในยูทูปก็เป็นแชนแนลหนึ่งที่มีเพลงพื้นบ้านโอกินาว่าให้ตามฟังได้อย่างเต็มอิ่ม และเพลงที่ Yuna Tida เลือกมาเล่นนั้นนับว่าฟังง่ายแม้สำหรับคนรุ่นใหม่

นอกจากนี้ยังมีการนำซันชินไปโคฟเวอร์เพลงอนิเมะ ซึ่งอาจจะคล้ายกับเสียงชามิเซนแต่ก็มีเอกลักษณ์ในตัวไม่แพ้กัน

ทั้งนี้ทั้งนั้น แม้ซันชินจะดูเป็นเครื่องดนตรีที่เรียบง่าย แต่สำหรับคนโอกินาว่าแล้ว ซันชินเป็นเครื่องดนตรีที่เดินทางผ่านยุคสมัยร่วมกับคนโอกินาว่ามานานจนถึงตอนนี้ และทุกครั้งที่ซันชินถูกดีด เรื่องของโอกินาว่าก็จะยังถูกเล่าต่อไป