ส่องชีวิตนกนางแอ่นญี่ปุ่นและวิธีการอพยพกลับมายังรังเดิมของพวกมัน

นกชนิดหนึ่งที่คนญี่ปุ่นให้ความเอ็นดูไม่น้อยคือ นกนางแอ่น ซึ่งเป็นนกขนาดเล็กที่คนญี่ปุ่นเชื่อว่านำโชคมาให้หากพวกมันมาทำรังไว้ที่ชายคาบ้าน มารู้เรื่องราวของนกนางแอ่นญี่ปุ่นและวิธีการอพยพกลับมายังรังเดิมของพวกมันกันนะคะ

รู้ชีวิตนกนางแอ่น

นกนางแอ่นหรือสึบาเมะ (ツバメ) เป็นนกขนาดเล็กที่มีน้ำหนักประมาณ 20 กรัมและบินด้วยความเร็ว 40-60 กิโลเมตรต่อชั่วโมง นกนางแอ่นเป็นนกที่ไม่ชอบความหนาว พวกมันจะอาศัยหาอาหารสืบพันธุ์ในช่วงฤดูใบไม้ผลิของญี่ปุ่น และบินอพยพออกจากญี่ปุ่นในช่วงฤดูใบไม้ร่วง แล้วกลับมาญี่ปุ่นอีกครั้งในช่วงฤดูใบไม้ผลิของปีถัดไป นกนางแอ่นคู่ผัวเมียจะช่วยกันสร้างรังโดยนำดินโคลนมาเชื่อมด้วยน้ำลายและแปะไว้ตามชายคาบ้านของคนญี่ปุ่น โดยทั่วไปนกจะใช้เวลาสร้างรังประมาณ 12 วัน เพื่อประหยัดเวลาและพลังงานนกนางแอ่นจึงมักจะกลับมาใช้รังเดิมเพื่อวางไข่ในปีถัดๆ ไป

หลังจากวางไข่พ่อและแม่นกจะเปลี่ยนกันฟักไข่ และเมื่อลูกนกฟักเป็นตัวออกมา พ่อแม่นกก็จะช่วยกันหาหนอนและแมลงอย่างแข็งขันเพื่อมาป้อนลูกนกให้เจริญเป็นตัวเต็มวัย ลูกนกกินเก่งมากโดยจะกินอาหารทุกประมาณ 20 นาที นกบางคู่มีลูกดกถึง 4-5 ตัว ดังนั้นคู่นกต้องหากินอย่างแข็งขันเพื่อให้ลูกนกเจริญเติบโต เมื่อลูกนกมีขนขึ้นเต็มตัวพ่อแม่นกก็จะสอนบินและสอนหาอาหาร จากนั้นครอบครัวนกจะบินไปรวมกลุ่มกับนกนางแอ่นตัวอื่นในพื้นที่ใกล้แหล่งน้ำ เพื่อหาอาหารกินสะสมไว้เป็นพลังงานสำหรับการบินอพยพ

ลูกนกนางแอ่น

พอย่างเข้าเดือนกันยายนและตุลาคมของทุกปี หมู่นกนางแอ่นหลักพันถึงหมื่นก็บินจากเกาะคิวชูและโอกินาว่าทางตอนใต้ของญี่ปุ่นไปยังพื้นที่อบอุ่นแถวประเทศมาเลเซียและฟิลิปปินส์ และใช้ชีวิตหากินอยู่ที่นั่น เมื่อเข้าฤดูใบไม้ผลิในญี่ปุ่นคู่นกนางแอ่นก็จะบินกลับมาผสมพันธุ์และวางไข่ในรังเดิมที่สร้างไว้อีกครั้ง โดยนกนางแอ่นจะใช้รังซ้ำอย่างน้อย 5 ครั้งหรือจนหมดอายุขัยของพวกมัน และจะมีนกคู่ใหม่มาใช้ต่อหากพบรังที่ว่างเปล่า

นกนางแอ่นมีวิธีการหาทิศทางกลับมายังรังเดิมได้อย่างไร

หากเป็นคนก็นั่งเครื่องบิน รถยนต์ หรือรถไฟกลับบ้านได้อย่างง่ายดาย แต่นกที่เดินทางอย่างยาวไกลจากประเทศเขตร้อนทางตอนใต้กลับมายังญี่ปุ่นจะใช้ปัจจัยร่วมกันหลายอย่างเพื่อบินกลับมายังรังเดิม ซึ่งมีดังนี้ คือ

  1. การจำสภาพภูมิศาสตร์ที่บินผ่าน ได้แก่ ชายฝั่งทะเล เกาะ แม่น้ำ ต้นไม้ ทุ่งหญ้า อาคารและสัญลักษณ์เด่นต่างๆ นกวัยอ่อนจะเรียนรู้จากนกตัวเต็มวัย เพราะนกตัวเต็มวัยที่มีประสบการณ์มากกว่าจะจำทางได้ดี และมักจะบินกลับมาถึงรังก่อน
  2. การหาทิศทางโดยใช้ทิศทางของดวงอาทิตย์ เนื่องจากนกนางแอ่นเป็นนกที่อพยพในตอนกลางวัน พวกมันจึงใช้ตำแหน่งของดวงอาทิตย์ในการนำทาง อย่างไรก็ดีในวันที่มีเมฆมากหรือฝนตกมองไม่เห็นแสงอาทิตย์ ก็อาจจะเป็นอุปสรรคให้เกิดการหลงทางได้
  3. การหาทิศทางโดยใช้สนามแม่เหล็กซึ่งอาจจะมีระบบบ่งชี้ทิศเหนืออยู่ในดวงตาของนก ทำให้นกบินกลับมาในเส้นทางไปทางทิศเหนือได้อย่างถูกต้อง นอกจากนี้ นกส่วนใหญ่จะมีแร่แม่เหล็กหรือแร่แมกนีไทต์อยู่ที่จะงอยปาก ซึ่งจะจัดตำแหน่งตามสนามแม่เหล็กและเป็นเหมือนเข็มทิศให้นกบินไปถูกทาง

นกนางแอ่นที่เป็นหม้ายจะมีโอกาสวางไข่ได้อีกหรือไม่

ด้วยการเดินทางที่ยาวไกลทำให้นกหลายตัวต้องตายไปในระหว่างทาง ส่งผลให้นกหลายตัวเป็นหม้าย โดยทั่วไปนกที่อายุมากมักจะมาถึงรังของพวกมันก่อน หากมันไม่มีคู่ก็จะมีนกรุ่นอ่อนที่มาจับคู่ผสมพันธุ์ วางไข่ ฟักไข่ และช่วยกันเลี้ยงลูกต่อไป

การได้รู้ถึงความยากลำบากของนกนางแอ่นทำให้ผู้เขียนรู้สึกว่าเราโชคดีที่เกิดมาเป็นมนุษย์ที่มีสิ่งอำนวยสะดวกต่างๆ มากมาย หากวันใดที่รู้สึกเหนื่อยหรือท้อแท้ก็ให้คิดถึงนกนางแอ่นและนกอพยพอีกหลากหลายชนิด ว่าพวกมันลำบากกว่าเราเยอะค่ะ

สรุปเนื้อหาจาก: nature-and-science